Lezingen: Psalm 105, 1-9 en Romeinen 12, 1-11
Voorganger: ds. Dick van der Vaart

Gemeente van Christus,

Paulus heeft zijn brief aan de Romeinen in het jaar 56 na de geboorte van Christus geschreven. Hij verbleef toen in Korinthe. Hij was onderweg naar Spanje en wilde ook de christenen in Rome bezoeken. De gemeente in Rome zal niet groot geweest zijn. Waarschijnlijk niet meer dan een paar huisgemeenten. Dan heb je het over wellicht vijftig of zestig mensen. Paulus schreef zijn brief in Korinthe en de vrouwelijke diaken Febe heeft de brief voor hem naar Rome gebracht. De gemeente in Rome bestond uit christenen met een Joodse achtergrond en christenen met een heidense achtergrond. Mogelijk heeft dit verschil geleid tot wat wrijvingen in de gemeente waardoor Paulus een oproep tot eenheid doet. En dat doet hij door het beeld van het ene lichaam voor ogen te roepen.

Een lichaam heeft vele delen die allemaal een eigen functie hebben. En zegt Paulus zo zijn wij één lichaam in Christus. We hebben verschillende gaven en we mogen allemaal onze eigen gaven inzetten voor het geheel.

Dit beeld mogen wij denk ik ook toepassen op de verschillende wijken die samen de Protestantse Gemeente van Hoogeveen vormen. We zijn één lichaam in Christus. Iedere wijk heeft zijn eigen gaven. Gaven die de wijken mogen inzetten voor het grote geheel.  Zoals Paulus de christenen in Rome oproept, roept hij ook ons op: “Heb elkaar lief met de innige liefde van broeders en zusters en acht de ander hoger dan uzelf.” Daartoe roep ik ook u en mezelf op: “Laten we elkaar liefhebben met de innige liefde van broeders en zusters.” 

Paulus roept de christenen in Rome ook op om hun gezindheid te vernieuwen. Met “gezindheid” bedoelt hij denk ik “innerlijke houding.” En ik denk dat hij over de eeuwen heen ook ons oproept om onze innerlijke houding te vernieuwen.

Maar is dat nodig? Is er iets mis met onze innerlijke houding? In het verleden werd er in de kerk dikwijls heel negatief over de mens gesproken. Men had een inktzwart mensbeeld. De mens zou geneigd zijn tot alle kwaad en onbekwaam zijn tot enig goed. Gelukkig bleef het hier niet bij want er werd aan toegevoegd: “tenzij we opnieuw worden geboren uit de Heilige Geest.” Maar die laatste relativerende toevoeging werd dikwijls vergeten. Hierdoor werden velen toch opgezadeld met een negatief mensbeeld en een negatief zelfbeeld. De vraag is nu: hoe kunnen we de oproep van Paulus om onze innerlijke houding te vernieuwen horen zonder meteen te vervallen in een al te negatief mensbeeld?

In de eerste plaats wil ik zeggen dat we schepsels zijn. We zijn geschapen door God, kinderen van God. Dat betekent dat we in wezen, in ons diepste wezen goed zijn. “Zeer goed” zelfs volgens Genesis 1.

Maar wie naar de wereld kijkt en in zijn of haar eigen hart kijkt weet dat er wel wat meer gezegd moet worden. Er is geen vrede op aarde, mensen zijn geen heiligen en wij zelf ook niet.

Wat is er aan de hand? Wij mensen worden geboren als egocentrische wezens. Let wel: ik zeg “egocentrisch” en niet “egoïstisch”. In het woord “egoïstisch” klinkt een morele veroordeling door. Egocentrisme is een neutraal woord. Als mens zijn we egocentrisch geboren en dat is een gave van God. Dat egocentrisme zorgde ervoor dat we als baby gingen huilen wanneer we honger of dorst hadden. Dat egocentrisme zorgde ervoor dat we als peuter en kleuter in de buurt van onze moeder bleven. Dat egocentrisme zorgt ervoor dat we als er een auto op ons afkomt opzij springen. Dat egocentrisme zorgt ervoor dat om te overleven in onze samenleving een opleiding gaan volgen om een baan te krijgen waarmee we geld verdienen om voedsel, kleding en een huis te kopen. Met dit egocentrisme is dus niets mis. Het helpt ons overleven.

Maar wanneer je dan eenmaal een plaats veroverd hebt in de samenleving een baan, huis, voedsel en kleding hebt dan kan het egocentrisme langzamerhand losgelaten worden. Dan hoef je niet langer alleen maar bezig te zijn met overleven maar kan er ruimte komen voor God, de medemens en de natuur. Je bent niet meer egocentrisch. Je leven cirkelt niet meer uitsluitend om jezelf en je overleven maar er is ook ruimte voor God, de medemens en de natuur. Dat is wat ik mij voorstel bij Paulus oproep om onze innerlijke houding te vernieuwen.

Maar dan duiken er een aantal gevaren op. In de eerste plaats: dat proces van innerlijke vernieuwing is een groeiproces en mag een leven lang duren. God geeft ons de tijd daarvoor.

In de tweede plaats: wij hoeven Gods liefde niet te verdienen door onze innerlijke houding te vernieuwen. God houdt van ons met of zonder innerlijke vernieuwing. Maar door de innerlijke vernieuwing kunnen wij Gods liefde en de liefde van onze medemensen veel dieper toelaten in ons hart en dat gunt God ons.

In de derde plaats: ons egocentrisme hebben we een leven lang nodig. Zonder overleven we niet. Het blijft een geschenk van God.

In de vierde plaats: Probeer niet zelf je innerlijke houding te vernieuwen. Ga niet aan je zelf sleutelen. Wanneer je dat gaat doen kun je gaan denken dat je perfect moet zijn, heilig. Wanneer je dat gaat doen kun je gaan denken dat je jezelf moet opofferen of wegcijferen. Maar als je jezelf wegcijfert blijft er een nul over. Ga niet aan jezelf sleutelen. Laat de vernieuwing van je innerlijk over aan de Heilige Geest.

Met een beeld wil ik duidelijk maken hoe de Geest in ons werkt. Het beeld komt uit een gedicht van Frederik van Eeden. Het gedicht heet: de waterlelie. Ik hoorde het voor het eerst toen ik in de vijfde klas van de middelbare school zat. Mijn leraar Nederlands las het voor. Naast mij zat een meisje dat Gerrie heet. Mooi zwart kroes haar. Toen de leraar het gedicht voorlas was het voor mij alsof de hemel openging en ik geraakt werd door licht. Gerrie overkwam hetzelfde. Vlak daarna ging de bel en de klas stroomde leeg. Gerrie en ik bleven diep verwonderd zitten en keken elkaar met grote ogen aan. De leraar zag hoe we geraakt waren. Op dat moment begreep ik waar het in het evangelie ten diepste om gaat. Ik lees u het gedicht.

De waterlelie

Ik heb de waterlelie lief

die daar zo blank is en zo stil

haar kroon uitplooit in ’t licht.

Rijzend uit donker koelen vijvergrond

Heeft zij het licht gevonden

En ontsloot toen blij het gouden hart.

Nu rust zij peinzend op het watervlak

en wenst niet meer…

Die waterlelie zijn wij. De waterlelie wortelt in de donker koelen vijvergrond. Dat is het egocentrisme waarmee wij geboren worden. Maar boven het water van ons leven schijnt de zon van God. Vanuit het egocentrisme richten wij ons op het licht, groeien wij uit naar het licht en zullen wij ons uiteindelijk helemaal ontplooien in het licht.  En de actie komt niet van de waterlelie. De actie komt van de zon. De zon trekt de waterlelie aan. De waterlelie geeft zich slechts over aan het licht en de warmte van de zon.

Zo mogen ook wij ons overgeven aan het licht en de warmte van de zon. Hierdoor zal onze innerlijke houding vernieuwd worden en kunnen wij elkaar en de mensen om ons heen liefhebben met de innige liefde van broeders en zusters.

Amen