Lezingen: Genesis 12: 1-8       Deut. 9: 7-11, 19, 20 
Voorganger: ds. Dick van der Vaart

Gemeente van Christus,

In de eerste lezing van vanmorgen uit Genesis 12 hoorden we hoe God tegen Abraham zei: “Trek weg uit je land, verlaat je familie, verlaat ook je verwanten en ga naar het land dat ik je wijzen zal.” En dan gaat Abraham met zijn familie op weg naar Kanaän en daar aangekomen zegt God tegen hem: ”Ik zal dit land aan jouw nakomelingen geven.” 

En op grond van deze woorden hebben wij in de kerk het nooit vreemd gevonden dat de oorspronkelijke bewoners van het land de Kanaänieten plaats moesten maken voor de Israëlieten. En om vanwege dezelfde woorden hebben wij in de kerk geen vraagtekens gezet bij het verdrijven van de Palestijnen uit Palestina in 1948.

Maar heeft God het zo bedoeld? Waren de Kanaanieten niet evengoed Gods volk en zijn de Palestijnen vandaag de dag niet evenzeer Gods kinderen? Hoe kunnen we recht doen aan de Israelieten, Kanaanieten, de joden en de Palestijnen. We mogen er toch vanuit gaan dat alle volken en alle mensen God even lief zijn? Maar als het zo is dat God alle mensen en alle volken even lief zijn, hoe kunnen we dit dan verenigen met de belofte van het land Kanaan, Palestina aan het volk Israël?

Ik denk dat dat kan wanneer we ons realiseren dat in het uitverkiezen van één volk, God alle volkeren op het oog had. Zoals God tegen Abraham zei: “Een bron van zegen zul je zijn.” In het volk Israël zullen alle volken van de aarde worden gezegend. Maar hoe dan? Hoe gaat dit dan in zijn werk?

Ik zie het zo dat het land Israël een visioen is van een wereld van universele gerechtigheid, vrede, welvaart en heelheid van de schepping. Naar deze wereld zijn de volkeren van de wereld op weg. In onze tweede lezing van vanmorgen schildert Mozes deze wereld als een paradijs. Hij zegt tegen het volk:

“Straks brengt de Heer uw God, u naar een goed land, een land van beken, bronnen en waterstromen, die ontspringen in de valleien en op de bergen, een land van tarwe en gerst, van wijnstokken, vijgenbomen en granaatappelbomen, een land van olijven en honing, een land waar het u aan niets zal ontbreken, een land waar u ijzer vindt in het gesteente en waar u koper delft uit de bergen.“ Mozes heeft hier het land Israël voor ogen. Maar God heeft de hele wereld voor ogen! De wereld als paradijs!

En zoals Adam en Eva in het scheppingsverhaal symbool zijn voor de hele mensheid zo is het volk Israël het symbool voor alle volkeren van de wereld. Maar God moet ergens beginnen zou je kunnen zeggen. En Hij begint met het volk Israël. En de nakomelingen van het volk Israël: de Joden hebben dikwijls verzucht: “Moeten we blij zijn met deze uitverkiezing? Eeuw na eeuw worden we vervolgd, gediscrimineerd, gehaat, vermoord. Is onze uitverkiezing een zegen of een vloek?”

Mozes roept het beeld op van het land als een paradijs, een land van overvloed, een land dat vloeit van melk en honing. Daarna zegt hij:

“Wanneer u daar in overvloed leeft, dank de Heer uw God dan voor het goede land dat Hij u gegeven heeft. Zorg ervoor dat u Hem niet vergeet, waardoor u Zijn geboden, wetten en regels, die ik u vandaag voorhoud zou veronachtzamen.”

Wanneer je veertig jaar door de woestijn zwerft en daar hitte, dorst en honger ondergaat en je komt dan na die lange reis vol ontberingen aan in het land van grazige groene weiden, een land waar in de valleien en op de bergen waterbronnen ontspringen dan word je vervuld van dankbaarheid en dank je God. Maar alles went en het gevoel van dankbaarheid zakt weg. “Vergeet Hem dan niet te danken!” zegt Mozes. Tel je zegeningen. Blijf ze tellen. Want dan word je opnieuw vervuld van dankbaarheid. En een dankbaar mens is een gelukkig mens.

En hij voegt daar iets heel belangrijks aan toe. “Zorg ervoor dat u Hem niet vergeet want daardoor zou u ook Zijn geboden, wetten en regels vergeten.” Nou, ja zou je kunnen denken: En wat dan nog? Wat verandert er dan wanneer de mens Gods geboden, wetten en regels vergeet? Gemeente: dan verandert alles!

Nadat het volk Israël onder leiding van Mozes uit de slavernij in Egypte gevoerd wordt, wordt het volk eerst naar de berg Sinaï geleid waar Mozes uit de hand van God de leefregels ontvangt voor het leven in het beloofde land. En die leefregels zijn bedoeld om het volk dat net bevrijd is van de slavernij ervoor te behoeden dat het in het beloofde land weer in slavernij zou vallen. De leefregels zijn bedoeld om het volk vrij te houden. Ze willen voorkomen dat het land in een tweede Egypte verandert. Het gaat om vrijheid, gerechtigheid, vrede en heelheid van de schepping.

Alle tien geboden zijn belangrijk maar voor de ordening van het leven in het beloofde land is het sabbatsgebod cruciaal. De sabbat, een rustdag in de week is de pijler waarop het leven in het beloofde land en het leven voor de mensheid op aarde rust. 

Op de sabbat mag het volk rusten. Op de sabbat denkt het volk terug aan de bevrijding van de slavernij in Egypte, staat het stil bij het belang van vrijheid. De sabbat geldt niet alleen voor mannen maar ook voor vrouwen, niet alleen voor zonen maar ook voor dochters. Niet alleen voor landgenoten maar ook voor vreemdelingen, niet alleen voor vrijen maar ook voor slaven, niet alleen voor mensen maar ook voor dieren. Op de sabbat is iedereen gelijk!

En de sabbat geldt ook voor het land. Het volk wordt opgedragen om hun akkers om de zeven jaar de rust, de sabbatsrust te geven om te herstellen.

En het jubel jaar wordt ingesteld met een verwijzing naar de sabbat. Om de zeven keer zeven jaar, om de 49 jaar in het 50^ste jaar worden schulden kwijtgescholden en inkomensongelijkheid ongedaan gemaakt waardoor armoede opgeheven wordt.

De sabbat is cruciaal voor het leven in het beloofde land. De sabbat is cruciaal voor de wereldgemeenschap, de wereldeconomie. De sabbat is cruciaal voor de mensheid.

Dáárom waarschuwt Mozes het volk om God en Zijn geboden niet te vergeten. Het lijkt niet zoveel uit te maken maar het maakt alles uit.

Wanneer mannen en vrouwen, zonen en dochters niet als gelijken worden gezien, wanneer landgenoten en vreemdelingen niet als gelijken worden gezien, wanneer mensen en dieren, slaven en vrijen niet als gelijk worden gezien, wanneer de akkers geen rust wordt gegund, wanneer de inkomensongelijkheid niet één keer in de vijftig jaar wordt ongedaan gemaakt…..dan zal het niet goed gaan met mensen en dieren en de natuur in het beloofde land, dan zal het niet goed gaan in de wereld met de mensheid en de dieren en de natuur. 

Voor de actuele situatie in Israël betekent dit dat wanneer de regering van Israël geen recht doet aan de Palestijnen het niet goed zal gaan met het land, het niet goed zal gaan met de Palestijnen maar het ook niet goed zal gaan met de Joden.

“Ik leg u de keuze voor,“  zegt God en Hij roept op: “Kies dan het goede!” “Kies het goede opdat het land, een land zal zijn dat vloeit van melk honing, een land waar recht en vrede elkaar omhelzen en kussen. Een land waar de schepping bloeit, de rivieren in de handen klappen en de bergen het uit jubelen.”
Amen